Kritika letrare shqiptare ka vendosur shpesh autorë shqiptarë në të njëjtin nivel me emra si Kafka, Joyce dhe Beckett, bazuar në një kontekstualizëm estetik-formal. Megjithatë, kjo qasje, e cila vlerën estetike e redukton në cilësitë formale të veprës, ka dështuar t'i japë letërsisë shqipe një status më të lartë se ai periferik.
Çështja e raportit midis letërsisë dhe kontekstit është thelbësore për krijimin, kuptimin dhe vlerësimin e artit letrar. Ekzistojnë tri pikëpamje kryesore të kontekstualizimit: socio-historik, estetik dhe fenomenologjik-ontologjik. Kontekstualizmi socio-historik e shikon veprën si një pasqyrim të rrethanave shoqërore, ndërsa ai estetik thekson pavarësinë e vlerës artistike nga konteksti i jashtëm, duke u fokusuar te elementet formale.
Në letërsinë shqipe, dy pikëpamjet e para – kontekstualizmi socio-historik dhe estetik-formal – kanë qenë mbizotëruese. Kjo ka çuar në një vetëmashtrim dhe epigonizëm, ku letërsia shqipe perceptohet si e ngjashme me letërsitë evropiane, por pa kontribuuar realisht në zgjerimin e kufijve të së vërtetës njerëzore.
Pikëpamja e kontekstualizmit fenomenologjik-ontologjik, e cila e trajton subjektin si thelbësisht kontekstual dhe thekson rëndësinë e të vërtetës dhe autenticitetit, ofron një rrugëdalje. Letërsia e madhe, sipas kësaj pikëpamjeje, matet me aftësinë e saj për të ndriçuar aspekte të pazbuluara të së vërtetës së qenies njerëzore. Kjo arrihet duke depërtuar në thellësitë e veçantësisë, jo duke e shmangur atë.
Për të dalë nga periferia, letërsia shqipe duhet të bëhet një zbuluese e vërtetë e qenies dhe e përvojës autentike shqiptare, e diktuar nga një "unë" autentik. Shkrimtarët shqiptarë shpesh kanë qenë agjentë të fshehjes së kontradiktave të jetës, duke u bërë zgjatim i ideologjive të ndryshme, në vend që t'i zbulojnë ato. Vetëm nëpërmjet autenticitetit dhe thellësisë ontologjike, letërsia shqipe mund të arrijë universalitetin dhe të fitojë dinjitetin e saj konceptual.