Gjuri, një nga nyjat më komplekse të trupit, stabilizohet nga katër ligamente kryesore: ligamenti i kryqëzuar i përparmë (ACL), ligamenti i kryqëzuar i pasmë (PCL), ligamenti kolateral lateral (LCL) dhe ligamenti kolateral medial (MCL). Lëndimet e këtyre ligamenteve shkaktohen nga lëvizje të papritura, ndryshime drejtimi, rrëzime ose goditje direkte.
ACL është ligamenti më i dëmtuar dhe kërkon shpesh rikuperim të gjatë. PCL lëndohet rrallë, zakonisht pas traumave serioze si aksidentet e trafikut. LCL dhe MCL sigurojnë stabilitetin anësor; MCL shpesh dëmtohet nga lëvizjet rrotulluese dhe lëndimet sportive.
Simptomat e lëndimit përfshijnë dhimbje të papritur, tingull kërcitjeje, ënjtje brenda 24 orëve, ndjesi paqëndrueshmërie, vështirësi në lëvizje dhe kufizim të amplitudës së lëvizjes. Prania e tyre kërkon konsultë të shpejtë mjekësore për të parandaluar dëmtime shtesë.
Diagnoza vendoset me ekzaminim klinik dhe metoda radiologjike. Rëntgeni përjashton frakturat, ndërsa rezonanca magnetike (MRI) vlerëson shkallën e dëmtimit të ligamenteve dhe strukturave të tjera. Trajtimi varet nga ashpërsia e lëndimit. Dëmtimet e lehta dhe të moderuara shpesh trajtohen pa operacion, me pushim, kompresa të ftohta, fashë elastike, pozicion të ngritur të këmbës, ortozë dhe terapi fizike.
Operacioni është i domosdoshëm për këputjet e plota të ligamenteve të kryqëzuara, veçanërisht ACL. Kirurgu zëvendëson ligamentin e dëmtuar me një graft tendini, shpesh nga vetë pacienti. Kjo procedurë kërkon rikuperim të gjatë dhe rekomandohet për persona me paqëndrueshmëri të theksuar të gjurit, dhimbje kronike, ose sportistë profesionistë.
Parandalimi i lëndimeve përfshin forcimin e rregullt të muskujve të kofshës dhe kërcirit, ushtrime shtrirjeje, ngrohje para aktivitetit fizik, rritje graduale të ngarkesës dhe shmangie të ndryshimeve të papritura të intensitetit të ushtrimeve.